SUNʼIY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI VOSITASIDA BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARINING INGLIZ TILIDA TINGLAB TUSHUNISH KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.47390/ydif-y2026v2i12/n35Kalit so‘zlar:
tinglab tushunish kompetensiyasi, sunʼiy intellekt, generativ til modellari, boshlangʻich taʼlim, ingliz tilini oʻqitish metodikasi, avtomatik nutqni tanish, individuallashtirilgan taʼlim, metakognitiv strategiyalar, raqamli lingvodidaktika.Annotasiya
Mazkur maqolada sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalari vositasida boshlangʻich sinf oʻquvchilarida ingliz tilida tinglab tushunish kompetensiyasini rivojlantirish imkoniyatlari nazariy va metodik jihatdan tahlil etilgan. Tadqiqotda tinglab tushunish kompetensiyasining mazmuni, tarkibiy qismlari va kichik yoshdagi oʻquvchilar uchun ahamiyati zamonaviy lingvodidaktik manbalar asosida ochib berilgan. Generativ til modellari (ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot) hamda nutqni avtomatik tanishga asoslangan platformalar (Duolingo, ELSA Speak, TalkPal AI, Character AI) ning eshitish koʻnikmalarini shakllantirishdagi pedagogik, texnologik va ijtimoiy imkoniyatlari qiyosiy oʻrganilgan. Xalqaro tadqiqotlar SI vositalari oʻquvchiga koʻproq anglashilarli eshitish materiali taqdim etishi, individual qaytma aloqa berishi va tinglashdagi xavotirni kamaytirishi orqali ushbu kompetensiyani rivojlantirishga xizmat qilishini koʻrsatadi. Shu bilan birga, mazkur vositalarning ishonchliligi, bolalar nutqini idrok etishdagi cheklovlari va raqamli tengsizlik bilan bogʻliq jihatlari tanqidiy baholangan. Maqolada SI vositalarini Oʻzbekiston boshlangʻich taʼlimida oʻqituvchi vositachiligida, yoshga moslab tatbiq etishga doir amaliy tavsiyalar berilgan.
Manbalar
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Chet tillarni oʻrganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, 2012-yil 10-dekabr, PQ-1875-son. Lex.uz.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida xorijiy tillarni oʻrganishni ommalashtirish faoliyatini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, 2021-yil 19-may, PQ-5117-son. Lex.uz.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, 2021-yil 17-fevral, PQ-4996-son. Lex.uz.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori, 2024-yil 14-oktabr, PQ-358-son. Lex.uz.
5. Council of Europe. (2020). Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment – Companion volume. Council of Europe Publishing.
6. Dizon, G. (2020). Evaluating intelligent personal assistants for L2 listening and speaking development. Language Learning & Technology, 24(1), 16–26.
7. Du, J., & Daniel, B. K. (2024). Transforming language education: A systematic review of AI-powered chatbots for English as a foreign language speaking practice. Computers and Education: Artificial Intelligence, 6, 100230. https://doi.org/10.1016/ j.caeai.2024.100230
8. Goh, C. C. M., & Vandergrift, L. (2021). Teaching and learning second language listening: Metacognition in action (2nd ed.). Routledge.
9. Guan, L., Li, S., & Gu, M. M. (2024). AI in informal digital English learning: A meta-analysis of its effectiveness on proficiency, motivation, and self-regulation. Computers and Education: Artificial Intelligence, 7, 100323. https://doi.org/10.1016/ j.caeai.2024.100323
10. Huang, W., Hew, K. F., & Fryer, L. K. (2022). Chatbots for language learning — Are they really useful? A systematic review of chatbot-supported language learning. Journal of Computer Assisted Learning, 38(1), 237–257. https://doi.org/10.1111/jcal.12610
11. Jeon, J. (2024). Exploring AI chatbot affordances in the EFL classroom: Young learners’ experiences and perspectives. Computer Assisted Language Learning, 37(1–2), 1–26. https://doi.org/10.1080/09588221.2021.2021241
12. Jeon, J., Lee, S., & Choe, H. (2023). Beyond ChatGPT: A conceptual framework and systematic review of speech-recognition chatbots for language learning. Computers & Education, 206, 104898. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2023.104898
13. Kasneci, E., Seßler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., Fischer, F., … Kasneci, G. (2023). ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, 102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274
14. Klímová, B., & Ibna Seraj, P. M. (2023). The use of chatbots in university EFL settings: Research trends and pedagogical implications. Frontiers in Psychology, 14, 1131506. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1131506
15. Koç, F. Ş., & Savaş, P. (2025). The use of artificially intelligent chatbots in English language learning: A systematic meta-synthesis study of articles published between 2010 and 2024. ReCALL, 37(1), 4–21. https://doi.org/10.1017/S0958344024000168
16. Kohnke, L., Moorhouse, B. L., & Zou, D. (2023). ChatGPT for language teaching and learning. RELC Journal, 54(2), 537–550. https://doi.org/10.1177/00336882231162868
17. Miao, F., & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO. https://doi.org/10.54675/EWZM9535
18. Permatasari, S., & Lubis, Y. (2024). Enhancing pronunciation skills in EFL students through the ELSA Speak application. Indonesian EFL Journal, 10(2), 205–212. https://doi.org/10.25134/ieflj.v10i2.10137
19. Smith, B., Jiang, X., & Peters, R. (2024). The effectiveness of Duolingo in developing receptive and productive language knowledge and proficiency. Language Learning & Technology, 28(1), 1–26.
20. Xiao, Y. (2025). The impact of AI-driven speech recognition on EFL listening comprehension, flow experience, and anxiety: A randomized controlled trial. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 425. https://doi.org/10.1057/s41599-025-04672-8
21. Yang, H., Kim, H., Lee, J. H., & Shin, D. (2022). Implementation of an AI chatbot as an English conversation partner in EFL speaking classes. ReCALL, 34(3), 327–343. https://doi.org/10.1017/S0958344022000039
This work is licensed under a