PLOCAMA VASSILCZENKOI (LINCZ.) M. BACKLUND & THULIN TURINING TUPROQ SUBSTRAT TIPLARI VA BALANDLIK MINTAQALARI BO'YICHA EKOLOGIK TAHLILI

Mualliflar

  • Maxmudjon Maxmudov Author

DOI:

https://doi.org/10.47390/ydif-y2026v2i16/n01

Kalit so‘zlar:

Plocama vassilczenkoi, Rubiaceae, tuproq tiplari, balandlik mintaqalanishi, Zokirov tasnifi, adir biotopi, ekologik nishe, xerofit-petrophit, Farg'ona vodiysi, endemik takson, muhofaza ekologiyasi.

Annotasiya

Ushbu tadqiqotda Rubiaceae oilasi Putorieae tribiga mansub endemik takson — Plocama vassilczenkoi (Lincz.) M. Backlund & Thulin — turining tuproq substrat tiplari va balandlik mintaqalari bo'yicha miqdoriy ekologik tahlili amalga oshirildi. TASH va FRU gerbariy fondlari kataloglari, nashr etilgan floristik sintezlar va 2020–2025 yillardagi tizimli dala ekspeditsiyalari asosida jami 36 ta uchrash yozuvi tahlil qilindi (ulardan 33 tasida aniq balandlik ma'lumotlari mavjud). Turning balandlik diapazoni 406–1521 m ni qamrab oladi (M = 790 m; SD = 277 m). Q.Z.Zokirov [13] balandlik mintaqalanish tasnifi asosida turning ekologik optimumi adir mintaqasining quyi qismida — 500–800 m oralig'ida ekanligi aniqlandi (balandlik ma'lumoti mavjud 33 ta yozuvning 45,5%; χ²(3) = 10,52; p = 0,015). Substrat tahlilida adir va chap adirlik biotoplari (36,1%), tog'oldi–yonbag'ir substratlari (19,4%), shag'alli (13,9%) va toshloq-tik yonbag'ir (11,1%) substratlar asosiy yashash joylarini tashkil etadi (χ²(6) = 18,06; p = 0,006). Uchta floristik okrug — G'arbiy Tyanshan (33%), Farg'ona-Oloy (53%), Qo'histon (14%) — doirasida turning tarqalish xususiyatlari tavsiflab berildi. Natijalar turning ixtisoslashgan xerofit-petrophit ekologiyasini miqdoriy jihatdan tasdiqlaydi va habitat-markazli muhofaza choralarini ilmiy asoslaydi.

Manbalar

1. Backlund M., Thulin M. Paraphyly of Paederieae, recognition of Putorieae and expansion of Plocama (Rubiaceae-Rubioideae) // Taxon. — 2007. — Vol. 56(2). — P. 315–328. DOI: 10.2307/25065793

2. Backlund M., Thulin M. Notes on Mediterranean Plocama taxa and new combinations // Taxon. — 2007. — Vol. 56. — P. 516–520.

3. Khassanov F.O., Tojibaev K.Sh., Beshko N.Yu. et al. Synopsis of the genus Plocama (Rubiaceae) in the flora of Uzbekistan // Iranian Journal of Botany. — 2019. — Vol. 25(1). — P. 22–29.

4. Tojibaev K.Sh., Karimov F.I., Hoshimov H.R. et al. Important plant areas (IPAs) in the Fergana Valley (Central Asia) // Nature Conservation. — 2022. — Vol. 49. — P. 1–30. DOI: 10.3897/natureconservation.49.78509

5. Tojibaev K.Sh., Hoshimov H.R., Gulomov R.R. et al. Conservation priorities in Central Asia: the Shorsuv Massif IPA // Front. Conserv. Sci. — 2025. — Vol. 6. — 1629529. DOI: 10.3389/fcosc.2025.1629529

6. Xoshimov X.R., Dehqonov D. Farg'ona vodiysi Chust va Pop tumanlari adirlarida dala kuzatuvlari materiallari (2020–2022). — Namangan, 2022. [Mualliflarning shaxsiy arxivi; chop etilmagan ma'lumotlar]

7. Xoshimov X.R. Farg'ona vodiysi shimoliy adirlarining florasi va noyob turlar ekologiyasi: PhD dissertatsiyasi. — Namangan: NamDU, 2023. — 148 b.

8. Walter H. Vegetation und Klimazonen: Grundriss der globalen Ökologie. — Stuttgart: Ulmer Verlag, 1974. — 368 S.

9. Körner C. Alpine Plant Life: Functional Plant Ecology of High Mountain Ecosystems. 2nd ed. — Berlin: Springer, 2003. — 344 p. DOI: 10.1007/978-3-642-18970-8

10. Hutchinson G.E. Concluding remarks // Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology. — 1957. — Vol. 22. — P. 415–427. DOI: 10.1101/SQB.1957.022.01.039

11. TASH Gerbariy fondi. Plocama vassilczenkoi (Lincz.) bo'yicha katalog ma'lumotlari (1915–2021). — Toshkent: O'zbekiston FA Botanika instituti. [Katalog raqamlari: TASH-PV-001 – TASH-PV-030]

12. POWO (2025). Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. URL: https://powo.science.kew.org [Murojaat: 01.06.2025]

13. Zokirov Q.Z. Zarafshon daryosi havzasi florasi va o'simliklar qoplami. — Toshkent: O'zSSR FA nashriyoti, 1955 (1-jild, 354 b.), 1961 (2-jild, 280 b.).

14. Zokirov Q.Z. Adir hududini o'zlashtirishni muvofiq tashkil etish masalasi // Qorako'l yaylovlaridan muvofiq foydalanish: Tez. ma'ruza. — Toshkent: O'zSSR FA, 1967. — S. 3–6.

15. IPCC. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. WG II, AR6. — Cambridge University Press, 2022. — 3056 p. DOI: 10.1017/9781009325844

16. Turginov O.T. O'zbekiston florasi endemlari: DSc dissertatsiyasi. — Toshkent: O'zbekiston FA Botanika instituti, 2024.

17. Pratov U.P. Farg'ona vodiysi yovvoyi o'simliklari. — Toshkent: Fan, 1971. — 196 b.

18. Flora SSSR. Tom XII / Pod red. B.K. Shishkina. — M.-L.: AN SSSR, 1946. — 918 s.

19. Flora Uzbekistana. Tom III / Pod red. N.F. Goncharova. — Tashkent: AN UzSSR, 1955. — 585 s.

20. Opredelitel' rasteniy Sredney Azii. Tom VI / Pod red. A.I. Vvedenskogo. — Tashkent: FAN, 1981. — 391 s.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-08-29

Qanday ko'rsatish

Maxmudov , M. (2026). PLOCAMA VASSILCZENKOI (LINCZ.) M. BACKLUND & THULIN TURINING TUPROQ SUBSTRAT TIPLARI VA BALANDLIK MINTAQALARI BO’YICHA EKOLOGIK TAHLILI. YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR, 2(16), 5-12. https://doi.org/10.47390/ydif-y2026v2i16/n01