REY BREDBERINING MARSGA HUJUM ASARI BILVOSITA TARJIMASIDA RANG NOMLARINING TAHLILI - Matmurodov , Xojimurod (YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR, 2025)
Mazkur maqola Rey Bredberining “Mars solnomalari” asarida rang nomlarining qo‘llanilishi va uning o‘zbek tiliga bilvosita tarjimasini qiyosiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi rangning roman dunyoqarashini shakllantirishdagi rolini aniqlash hamda uni muallifning individual uslubini belgilovchi muhim ko‘rsatkich sifatida yoritishdan iborat. Tahlil materiali sifatida asl matn va tarjima matndagi rangni ifodalovchi leksik birliklar tanlangan bo‘lib, ularning struktur-semantik tashkiloti va qo‘llangan tarjima usullariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqotda komponent tahlili, kontekstual va qiyosiy tahlil usullari, shuningdek, statistik metodlar va uzluksiz tanlab olish usuli qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Bredberining rang nomlari nafaqat bevosita nominativ birliklar sifatida, balki asar poetikasining muhim unsurlari sifatida ham faoliyat yuritib, uning uslubiy o‘ziga xosligini ta’minlaydi. Asarda markaziy mavzular bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan o‘ziga xos xromatik palitra shakllanadi va u har ikkala variantda ham takrorlanuvchi ranglar triadasi orqali ifodalanadi. Rang belgilarining ifodalanishi otlar, sifatlar, fe’llar, sifatdoshlar hamda ko‘p so‘zli birikmalar orqali amalga oshiriladi; bunda yashirin qiyoslashlarga asoslangan obrazli “obyekt” rang nomlariga alohida e’tibor beriladi. Amir Fayzullaning bilvosita tarjimasida rang komponentlari ishtirokidagi qiyosiy konstruksiyalarning ustunligi tarjimonning xromatik nozikliklarni aniq yetkazishga intilganini ko‘rsatadi. Bredberining original rang nomlarini tarjima qilish strategiyalariga umumlashtirish, modulyatsiya, kompensatsiya, konkretlashtirish, leksik kengaytirish, tushirib qoldirish hamda tavsifiy tarjima usullari kiradi. Mazkur tadqiqot natijalari rang terminologiyasini badiiy diskursning uslubiy jihatdan belgilangan muhim komponenti sifatida chuqurroq anglashga xizmat qiladi hamda qiyosiy tilshunoslik, badiiy matn tahlili va tarjimashunoslik sohalari uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.