TEMPORAL METAFORALARINING AQLIY VA MADANIY IDROKKA TA’SIRI
Kalit so‘zlar:
til va tafakkur, lingvistik nisbiylik, vaqt metaforalari, konseptual tizim, kognitiv lingvistika, mental xaritalar.Annotasiya
Metaforalar zamonaviy kognitiv lingvistika nuqtai nazaridan tildagi badiiy vosita emas, balki inson tafakkuri va konseptual tizimining ajralmas qismidir. Vaqt metaforalari esa abstrakt tushunchalarni shakllantirishning eng asosiy mental mexanizmlaridan biri sifatida qaraladi. Ushbu maqolada o’zbek va ingliz tillardagi vaqt metaforalarining kognitiv jarayonlarga, madaniy amaliyotlarga va vaqtni idrok etish mexanizmlariga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqot Sapir–Uorf lingvistik nisbiylik nazariyasi, Lakoff va Jonsonning konseptual metafora nazariyasi, Talmy va Langackerning kognitiv modellari kabi nazariy asoslarga tayangan holda amalga oshirilgan. Ingliz, mandarin, hopi va aymara tillari misolida vaqtning gorizontal, vertikal va noan’anaviy tasavvurlari tahlil qilinib, umumiy kognitiv tamoyillar va madaniyatga xos farqlar aniqlangan. Natijalar til tafakkur jarayonlarini to‘liq belgilamasada, fikrlashdagi ustuvor konseptual yo‘nalishlarni shakllantirishini tasdiqlaydi.
Manbalar
1. Lakoff, G., & Johnson, M. Metaphors We Live By. Chicago University Press. 1980. P.84-86.
2. Evans, V., & Green, M. Cognitive Linguistics. Lawrence Erlbaum Associates. 2006. P. 96-98.
3. Kövecses, Z. Metaphor: A Practical Introduction* Oxford University Press. 2010. P. 205.
4. Sharifjonov, M. Kognitiv lingvistika asoslari. Toshkent. 2019. 49-52 B.
5. Bozorov, O. Til va tafakkur munosabatlari. Toshkent. 2021. 34-39 B.
This work is licensed under a 