O‘ZBEKISTONDA NEYRODEGENERATIV KASALLIKLARNING TARQALISH SABABLARI VA NEYRODEGENERATIV KASALLIKLAR RIVOJLANISHIDA ASTROSITLARDAGI REAKTIV OʻZGARISHLAR

Mualliflar

  • Muslimbek Xoshimov Author
  • Jaloliddin Karimjonov Author
  • Kamoliddin Inomov Author
  • Mohlaroyim Izatullayeva Author

DOI:

https://doi.org/10.47390/ydif-y2026v2i2/n68

Kalit so‘zlar:

neyrodegenerativ kasalliklar, astrotsitlar, reaktiv glioz, neyroyallig’lanish, epidemiologiya.

Annotasiya

Neyrodegenerativ kasalliklar markaziy asab tizimining tuzilishi va funksiyasining progressiv tarzda, qaytmas shikastlanishi bilan rivojlanib boruvchi kasalliklar guruhi hisoblanib, bugungi kunda butun dunyo bo‘yicha tibbiyot va sog‘liqni saqlash tizimi uchun dolzarb muammoga aylanib bormoqda. Bugungi kunda jahon miqyosida aholi orasida akseleratsiya jarayoni yoki aholi orasida qarish jarayonining tobora tezlashlashuvi neyrodegenerativ kasalliklar tarqalishining sezilarli oshishiga olib kelmoqda. Ushbu tadqiqotda neyrodegenerativ kasalliklarning kelib chiqish sabablari, dunyo miqyosida va O‘zbekiston hududidagi epidemiologik jihatlari hamda astrotsitlardagi reaktiv o‘zgarishlarning patogenetik ahamiyati yoritiladi.

Manbalar

1. De Strooper B., Karran E. The cellular phase of Alzheimer’s disease // Cell. – 2016. – Vol. 164. – P. 603–615. (Fundamental source)

2. Henstridge C. M., Hyman B. T., Spires-Jones T. L. Glial contributions to neurodegeneration // Nature Reviews Neuroscience. – 2021. – Vol. 22. – P. 447–460.

3. Hickman S., Izzy S., Sen P., Morsett L., El Khoury J. The microglial sensome revealed by direct RNA sequencing // Nature Neuroscience. – 2020. – Vol. 23. – P. 1073–1083.

4. Keren-Shaul H., Spinrad A., Weiner A., et al. A unique microglia type associated with restricting development of Alzheimer’s disease // Cell. – 2017. – Vol. 169. – P. 1276–1290.

5. Leng F., Edison P. Neuroinflammation and microglial activation in Alzheimer disease // Nature Reviews Neurology. – 2021. – Vol. 17. – P. 157–172.

6. Liddelow S. A., Guttenplan K. A., Clarke L. E., et al. Neurotoxic reactive astrocytes are induced by activated microglia // Nature Neuroscience. – 2017. – Vol. 20. – P. 1371–1380.

7. Shi Y., Holtzman D. M. Interplay between innate immunity and Alzheimer disease // Nature Reviews Immunology. – 2024. – Vol. 24. – P. 1–16.

8. Smith H. L., Freeman O. J., Butovsky O. Astrocyte dysfunction in amyotrophic lateral sclerosis // Brain. – 2022. – Vol. 145. – P. 364–379.

9. Sofroniew M. V. Astrocyte reactivity: subtypes, states, and functions in CNS innate immunity // Trends in Immunology. – 2020. – Vol. 41. – P. 758–770.

10. Tansey M. G., Goldberg M. S. Neuroinflammation in Parkinson’s disease // The Lancet Neurology. – 2020. – Vol. 19. – P. 942–953.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-01-27

Qanday ko'rsatish

Xoshimov , M., Karimjonov , J., Inomov , K., & Izatullayeva , M. (2026). O‘ZBEKISTONDA NEYRODEGENERATIV KASALLIKLARNING TARQALISH SABABLARI VA NEYRODEGENERATIV KASALLIKLAR RIVOJLANISHIDA ASTROSITLARDAGI REAKTIV OʻZGARISHLAR. YANGI DAVR ILM-FANI: INSON UCHUN INNOVATSION G‘OYA VA YECHIMLAR, 2(2), 323-326. https://doi.org/10.47390/ydif-y2026v2i2/n68